Spotkanie w sprawie wyborów w Kancelarii Prezydenta RP

Ziarno eksperymentu wyborczego kiełkuje. W dniu 6 lipca odbyło się spotkanie w Kancelarii Prezydenta RP poświęcone zmianom w prawie wyborczym. Notatkę z tego spotkania publikuję za zgodą autora – Jarosława Gniatkowskiego.

Warszawa, 6 lipca 2009 r.

Ustalenia ze spotkania przedstawicieli organizacji działających na rzecz dostępności wyborów dla osób z niepełnosprawnością z Sekretarzami Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Panem Pawłem Wypychem i Panem Andrzejem Dudą w dniu 6 lipca 2009 r.

Spotkanie dotyczyło ustalenia kierunków, sposobów dokonywania głosowania przez osoby z niepełnosprawnością w czasie wyborów prezydenckich, do Sejmu i Senatu RP, władz samorządowych oraz do Parlamentu Europejskiego.

Założenia wstępne:

1. Obecne ordynacje wyborcze nie zapewniają osobom z niepełnosprawnością swobodnej realizacji dwóch z przymiotów wyborczych: (i) powszechności – dostępności wyborów rozumianej tu, jako możliwości dotarcia do lokalu wyborczego (należy zauważyć, że ordynacje stwierdzają wprost, że głosowanie odbywa się w lokalu wyborczym) oraz (ii) zachowania tajności głosowania – w szczególności dotyczy to osób z dysfunkcją wzroku, osób z dysfunkcją kończyn górnych, które nie mogą samodzielnie umieścić znaku „X” w kratce obok nazwiska kandydata.

2. Priorytetem jest umożliwienie osobom z niepełnosprawnością głosowania w sposób jak najbardziej samodzielny, bezpośredni, niezależny i tajny. Jedynie w przypadku, gdy nie będzie to możliwe, jako ostateczne rozwiązanie można traktować instytucję pełnomocnika.

3. Niezmienną pozostaje procedura wstawienia znaku „X” w kratce obok nazwiska wybranego kandydata – założenie podane przez Ministra P. Wypycha, które w toku dyskusji było podważane przez obecne grupy reprezentujące środowiska osób z niepełnosprawnością.

4. Założenie, wypracowane w toku dyskusji, ustalające kierunki i kolejność rozwiązywania problemu. Mianowicie:

4.1 Identyfikacja barier w głosowaniu wyborczym właściwych dla poszczególnych grup osób z niepełnosprawnością;

4.2 W toku dyskusji – „burzy mózgów” – wyszukanie rozwiązań dla barier z list powstałych w punkcie 3.1;

4.3 W przypadku braku dobrych rozwiązań w punkcie 3.2, określenie właściwości instytucji Pełnomocnika.

5. Koniecznym będzie zastosowanie kilku rozwiązań technicznych równolegle, gdyż ze względu na różnorodność niepełnosprawności, niemożliwym jest znalezienie jednej uniwersalnej metody. Proponowane przez uczestników techniki głosowania to:

5.1 Wspierające urządzenia techniczne, które umożliwią mechanicznie, na miejscu identyfikację kandydata (kandydatów) oraz wstawienie znaku „X”;

5.2 Głosowanie za pomocą urządzeń elektryczno-elektronicznych;

5.3 Głosowanie zdalne z wykorzystaniem drogi pocztowej (analogowej) – listowne;

5.4 Głosowanie z wykorzystaniem sieci internetowej i specjalistycznego oprogramowania – rozwiązanie negowane przez Ministra z powodu: kosztów, trudności w stworzeniu oprogramowania, wdrożenia go w życie, zabezpieczenia tajności (przeciwdziałania „hackerstwu”, problemów organizacyjno‑administracyjnych w fazie wykonawczej); niemniej w wielu krajach udało się wdrożyć je z powodzeniem, więc zdecydowanie warto je rozważyć, ponadto, głównym kosztem zwykle jest wyposażenie obywateli w podpisy cyfrowe, a nie system informatyczny obsługi wyborów, problem ten zostanie rozwiązany przez reformę dowodów osobistych;

5.5 Głosowanie za pomocą „ruchomej” urny wyborczej – okrojona komisja wyborcza, przemieszczałaby się od domu do domu osób z niepełnosprawnością;

5.6 Instytucja Pełnomocnika.

Ustalenia końcowe

Należy zauważyć, że w spotkaniu nie były reprezentowane środowiska osób niesłyszących. Głównie i najszczegółowiej rozpatrzono problemy osób z dysfunkcją wzroku.

Niewidomi i słabowidzący

1. Barierę zidentyfikowano, jako niemożność wstawienia samodzielnie znaku „X” w kratkę obok nazwiska wybranego kandydata z powodu problemów z odczytaniem i lokalizacją tekstu na wydrukowanej karcie wyborczej.

2. Problem z zapoznaniem się z listą kandydatów (listami wyborczymi poszczególnych Komitetów Wyborczych).

Zaproponowane rozwiązania:

1. Szablon – nakładka, odwzorowująca kartę wyborczą, na której byłyby wycięte kratki odpowiadające kratkom przy nazwiskach z oryginalnej karty wyborczej. Szablon winien mieć stosowne oznaczenia identyfikujące stronę i pozwalające na prawidłowe złożenie oryginalnej karty wyborczej i szablonu (ścięcia prawego, dolnego rogu). Ustalono, że przy zachowaniu wymiarów lokalizacji kratek na kartach wyborczych istnieje możliwość obsłużenia za pomocą szablonu również kart do głosowania w postaci książeczki. Wskazanym jest, by szablon miał numerację wyciętych prostokącików zrealizowaną alfabetem Braille’a oraz wypukłym drukiem powiększonym (cyframi arabskimi).

1.1 Wraz z szablonem, musi funkcjonować w lokalu wyborczym system informacyjny o zawartości karty wyborczej, czyli dźwiękowe przedstawienie zawartości karty. Może to być zrealizowane na dwa sposoby:

1.1.1 Preferowany: za pomocą infolinii telefonicznej, czyli w lokalu wyborczym powinien być dostępny aparat telefoniczny, z którego będzie można zadzwonić na infolinię i uzyskać informację o startujących kandydatach w wyborach i ich lokalizacji na karcie wyborczej; system obsługi infolinii może rozpoznać numer dzwoniący i przedstawić wyłącznie informację o kandydatach dla danego komisji obwodowej;

1.1.2 W lokalu wyborczym byłoby dostępne urządzenie odtwarzające pliki audio na słuchawkach. W urządzeniach tych znajdowałyby się te same informacje co w punkcie 1.1.1.

Informacje audio musiałyby być przygotowywane centralnie (podobnie jak karty do głosowania) i najlepiej z wykorzystaniem, doskonałych już dziś, syntezatorów mowy. Skróci to czas przygotowania i znacznie obniży koszty.

1.2 Równolegle, w każdym lokalu wyborczym powinna się znaleźć wydrukowana alfabetem Braille’a oraz w druku powiększonym lista kandydatów odpowiadająca zawartości treści oryginalnej karty wyborczej.

Rozwiązanie to byłoby stosowane w każdym lokalu wyborczym.

2. Urządzenie elektroniczne (na przykład komputer), udźwiękowione dla niewidomych, które umożliwiłoby oddanie głosu przez osobę niewidzącą. Jest to nowy pomysł, określony w zarysie. Osoba niewidoma, obsługiwałaby go tak, jak zwykły komputer PC ze wsparciem popularnych programów udźwiękawiających. Miałaby możliwość swobodnej nawigacji po karcie wyborczej, samodzielnie oznaczałaby wybrane nazwisko, a zlecenie wykonania zaznaczenia, realizowałby komputer. Ustalono dwie możliwości rozwiązania techniki postawienia „X”:

2.1 Do urządzenia wkładałoby się oryginalną kartę wyborczą, a urządzenie samo lokalizowałoby wybrane nazwisko i wykonywało funkcję oznaczania. Tu jawi się trudność z oznaczeniem „X” na kartach w postaci książeczki. Rozwiązaniem mogłaby być książeczka „składana” (każda kartka ma połączenie z poprzednią i następną jak wielostronicowe wydruki na przykład faktur), a nie zszywana w środku.

2.2 Urządzenie nie wykorzystywałoby oryginalnej karty, a samo drukowałoby całą kartę wyborczą wraz z zaznaczeniem „X”. Tu jawi się problem z możliwością identyfikacji, które karty wyborcze, znajdujące się już w urnie, byłyby pochodzenia z wydruku miejscowego. Także pojawia się problem ścisłego rachowania kart wyborczych.

Należy zdecydowanie popierać tylko pierwsze rozwiązanie.

Rozwiązanie to byłoby stosowane w wybranych lokalach wyborczych (dostosowanych dla osób z dysfunkcją ruchu), docelowo – we wszystkich lokalach.

3. Środowiska osób z dysfunkcją wzroku podniosły, aby pozostawić nadal w mocy rozwiązanie płynące z mocy art. 69 Ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu, a mówiące o wykorzystaniu w głosowaniu pomocy dowolnej, wybranej przez głosującego, osoby z wyłączeniem członków komisji wyborczej. Należy jednak mieć na uwadze, że takie rozwiązanie należy stosować oszczędnie (podobnie jak instytucja pełnomocnika), gdyż narusza zasadę tajności, i tylko wtedy gdy głosowanie bezpośrednie i niezależne nie jest możliwe.

4. Za bardzo przystępne dla osób z dysfunkcją wzroku, środowiska je reprezentujące, uznały możliwość głosowania za pośrednictwem Internetu. Nie przedstawiono żadnych konkretnych propozycji programowych ani ustaleń ramowych, gdyż, Minister rozwiązanie uważał za niemożliwe do wprowadzenia – widział możliwość jego realizacji w okresie 7 lat. Dyskusja, zatem oscylowała pomiędzy przekonywaniem o ogólnych zaletach tego rozwiązania, a niemożnością ekonomiczno-organizacyjną jego wdrożenia.

Naszym zdaniem należy powrócić do tego tematu przy kolejnym spotkaniu.

5. Zostało wspomniane rozwiązanie pocztowe bez konkretnych sposobów realizacji. Rozważane były tego typu rozwiązania we Francji. Polegały one na tym, że każdy obywatel otrzymywał listownie karty do głosowania, a jego obowiązkiem było oznaczenie wyboru i odesłanie koperty na adres zwrotny. Wadą tego rozwiązania jest konieczność wysłania do wszystkich obywateli listów, długi czas operacji, koszty oraz ewidentne utrudnienie, które mogłoby skutkować obniżeniem frekwencji wyborczej.

6. W przypadkach ciężkiej, złożonej niepełnosprawności, w których w grę wchodzi, poza brakiem wzroku, również niemożliwość przemieszczania się, zastosowanie instytucji Pełnomocnika.

Osoby głuchoniewidome

Przyjęły rozwiązania dla osób niewidzących z zastrzeżeniem, że:

1. W każdym lokalu wyborczym powinna być dostępna do wglądu „brajlowska” wersja karty do głosowania – z punktu 1.2 powyżej (dotyczącego osób z dysfunkcją wzroku).

2. Urządzenie opisane w punkcie 2 powyżej (dotyczącym osób z dysfunkcją) wzroku powinno również być wyposażone w monitor brajlowski.

Osoby z niepełnosprawnością umysłową

Temat nie został dogłębnie rozwiązany. Na spotkaniu, zdążyliśmy jedynie zauważyć, iż bariery wynikają z art. 82 kodeksu cywilnego. Bariery te nie dotyczą konkretnie udziału w wyborach, ale w ogóle ważności oświadczeń woli składanych przez te osoby. Nie padły żadne konkretne propozycje rozwiązań.

Na spotkaniu, również była podejmowana próba rozważenia rozwiązania w postaci instytucji pełnomocnika. Środowiska reprezentujące osoby z niepełnosprawnością zdecydowanie podniosły, że bezwzględnie to rozwiązanie nie może być rozwiązaniem podstawowym i uniwersalnym. Nie wolno osób z niepełnosprawnością ubezwłasnowolniać, co miałoby miejsce w przypadku tego rozwiązania. Należy zrobić wszystko, aby znieść bariery, a pełnomocnika wykorzystać jedynie do tych sytuacji, gdzie nie ma innej możliwości zadziałania.

Rozważania nie zostały zakończone, choć omawiano następujące aspekty sprawy:

a) Trzeba ustalić, kim powinien być pełnomocnik – dowolną osobą wskazaną? Osobą z kręgu osób zaufania społecznego? Mieszkańcem tego samego okręgu wyborczego? Członkiem rodziny? Opiekunem prawnym? Kierownikiem ośrodka rehabilitacyjno‑opiekuńczego? A może wyłącznie notariuszem?

b) Trzeba ustalić, czy Pełnomocnik może być pełnomocnikiem wspólnym dla kilku osób, czy wyłącznie dla jednej – tu jawił się problem wymuszania oddawania głosów na konkretnych kandydatów w ośrodkach gromadzących i opiekujących się niepełnosprawnymi grupowo (np. DPSy).

c) Trzeba przyjąć jakąś procedurę zgłaszania pełnomocników,

d) Procedura powinna być jak najmniej biurokratyczna, gdyż inaczej nikt z niej nie będzie korzystał i atrybut powszechności wyborów nadal nie będzie zrealizowany.

Spotkanie nie przyniosło wszystkich rozwiązań. Minister zachęcił, aby do następnego zebrania w sierpniu, nadal poszukiwać rozwiązań, a w szczególności dopracować technikę listownego głosowania, wypracować założenia programu do głosowania z wykorzystaniem Internetu.

Jarosław Gniatkowski

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: