Projekt ustawy o dostosowaniu organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych

Wczoraj na stronach Sejmu ukazał się druk nr 2800 zawierający projekt ustawy, która ma zapewnić dostępność wyborów osobom niepełnosprawnym. Na razie prezentuję pełny tekst przeniesiony z pliku MS Word i oczekuję na komentarze.

PROJEKT

USTAWA
z dnia ………… 2009 r.
o dostosowaniu organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1

1. Ustawa określa sposób dostosowania organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych, w tym sposoby oddawania głosu przez te osoby.

2. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do wyborów:

1) do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,

2) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

3) do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw,

4) wójtów, burmistrzów i prezydentów miast,

5) do Parlamentu Europejskiego.

Art. 2

Wyborcą niepełnosprawnym w rozumieniu ustawy – zwanym dalej „wyborcą” – jest osoba, posiadająca prawa wyborcze, która przez właściwy organ orzekający została zaliczona do osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z uwzględnieniem art. 62 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92, z późn. zm.).

Art. 3

1. Wyborca może na co najmniej 21 dni przed dniem wyborów złożyć na ręce wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub upoważnionego przez niego pracownika urzędu gminy, oświadczenie o spełnieniu warunku określonego w art. 2 ustawy.

2. Pod oświadczeniem wyborca składa podpis, obok czytelnie wpisanego swojego nazwiska i imienia, adresu zamieszkania i numeru ewidencyjnego PESEL.

3. Oświadczenie wskazane w ust. 1 może być złożone na piśmie lub ustnie do protokołu.

4. Oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

5. Na wniosek wyborcy złożony w terminie wskazanym w ust. 1 oświadczenie może być od niego odebrane w miejscu jego zamieszkania.

6. Odebranie oświadczenia w miejscu zamieszkania wyborcy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy wyborca:

1) jest osobą zaliczoną do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) jest osobą, o której mowa w w art. 5 pkt 1 i 1a, art. 62 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych,

3) przedstawi zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż stawiennictwo osobiste jest niemożliwe lub stanowi zagrożenie dla zdrowia wyborcy.

7. Okres ważności zaświadczenia, o którym mowa w ust. 6 pkt 3 określa lekarz, z zastrzeżeniem że nie może on być dłuższy niż 6 miesięcy.

Art. 4

1. Po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1, wyborcy wydawane jest niezwłocznie zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym.

2. Zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym stanowi jednocześnie potwierdzenie, że wyborca jest uprawniony do korzystania ze szczególnych rozwiązań ułatwiających udział w wyborach, przewidzianych w niniejszej ustawie.

3. Informacje o wydaniu wyborcy zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1. umieszcza się w spisie wyborców.

Art. 5

Minister właściwy do spraw administracji publicznej określi. w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb postępowania w sprawie złożenia oświadczenia, wzór oświadczenia, sposób jego przechowywania oraz wzór zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym, biorąc pod uwagę potrzeby osób o różnych rodzajach niepełnosprawności.

Rozdział 2

Informacja wyborcza

Art. 6

1. Osoba niepełnosprawna spełniająca kryteria wskazane w art. 2 ustawy ma prawo do korzystania z nieodpłatnych form uzyskiwania informacji o:

1) właściwym dla danego wyborcy okręgu wyborczym i obwodzie do głosowania,

2) siedzibach obwodowych komisji wyborczych, znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania wyborcy, w których możliwe jest oddanie głosu przez wyborcę niewidomego lub niedowidzącego przy użyciu nakładek do kart do głosowania w języku Braille’a, siedzibach komisji. które są dostępne dla osób o obniżonej sprawności ruchowej i siedzibach komisji. w których pełni dyżur asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej oraz o warunkach dopisania wyborcy do spisu wyborców w takim obwodzie;

3) kalendarzu czynności wyborczych;

4) zarejestrowanych kandydatach i listach wyborczych;

5) możliwych formach głosowania;

6) innych istotnych dla wyborcy danych, wynikających z obowiązujących ordynacji wyborczych.

2. Informacje określone w ust. 1 przekazywane są osobom niepełnosprawnym za pośrednictwem bezpłatnej infolinii oraz materiałów drukowanych, przesyłanych na wniosek wyborcy.

3. Minister właściwy do spraw administracji publicznej jest zobowiązany do zorganizowania infolinii, o której mowa w ust. 2.

4. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest zobowiązany do przesyłania wyborcy drukowanych materiałów informacyjnych, o których mowa w ust. 2.

Art. 7

1. Wyborca uzyska informacje wskazane w art. 6 ustawy po przedstawieniu swoich danych osobowych i podaniu numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 4 ust. 1.

2. Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi w drodze rozporządzenia szczegółowy tryb przekazywania informacji wyborczych za pośrednictwem infolinii i innych podmiotów zobowiązanych do przesłania w formie drukowanej materiałów, zawierających istotne dla wyborcy dane, uwzględniając różne rodzaje niepełnosprawności osób korzystających z tych informacji oraz mając na uwadze konieczność zapewnienia osobie uprawnionej możliwości szybkiego uzyskania informacji a w razie potrzeby także dodatkowych wyjaśnień.

Art. 8

1. Obwieszczenia wyborcze umieszczane w lokalu wyborczym jak i poza nim oraz wyniki głosowania w obwodach i okręgach wyborczych powinny być zamieszczane w miejscach łatwo dostępnych dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej.

2. Na prośbę osoby niewidomej lub niedowidzącej jeden z wyznaczonych członków obwodowej komisji wyborczej jest zobowiązany przekazać ustnie treść obwieszczeń wyborczych.

Rozdział 3

Lokale i komisje wyborcze

Art. 9

1. Wójt burmistrz (prezydent miasta) zobowiązany jest zapewnić, aby co najmniej 1/3 lokali wyborczych na terenie każdej gminy była dostępna dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej, a w przypadku gdy teren gminy obejmuje więcej niż jeden okręg wyborczy, wskaźnik ten stosuje się odrębnie do lokali w każdym z okręgów wyborczych.

2. Projekt listy lokali wyborczych jest przekazywany do zaopiniowania organizacjom zrzeszającym lub reprezentującym osoby niepełnosprawne mieszkające na terenie gminy (miasta).

Art. 10

Dla celów głosowania korespondencyjnego wyznacza się co najmniej jedną obwodową komisję wyborczą w każdym okręgu wyborczym i równocześnie nie mniej niż jedną na terenie każdej gminy.

Art. 11

Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, warunki techniczne, jakim powinien odpowiadać lokal obwodowej komisji wyborczej dostępny dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej, mając na uwadze w szczególności konieczność zapewnienia dostępu do lokalu osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich.

Rozdział 4

Głosowanie korespondencyjne

Art. 12

1. Wyborca, któremu nadano numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 4 ust. 1, uzyskuje możliwość głosowania korespondencyjnego.

2. Oświadczenie o woli głosowania korespondencyjnego musi być złożone przez wyborcę obwodowej komisji wyborczej za pośrednictwem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub upoważnionego przez niego pracownika urzędu gminy, najpóźniej 21 dni przed dniem głosowania.

3. Wyborcę, który złożył oświadczenie o którym mowa w ust. 2 umieszcza się w spisie wyborców w obwodzie właściwym dla obwodowej komisji wyborczej, wyznaczonej dla celów głosowania korespondencyjnego.

4. Przyjęcie oświadczenia, o którym mowa w ust. 2 odnotowuje się niezwłocznie na zaświadczeniu o nadanym numerze identyfikacyjnym.

5. Wzór oświadczenia, w którym wyborca wyraża wolę głosowania korespondencyjnego, oraz tryb jego odbierania i przekazania obwodowej komisji wyborczej określi w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw administracji publicznej, biorąc pod uwagę potrzeby osób o różnych rodzajach niepełnosprawności.

6. Do oświadczenia o którym mowa w ust. 2 stosuje się odpowiednio przepisy art. 3.

Art. 13

1. Wyborca, który wyrazi wolę głosowania korespondencyjnego w terminie określonym w art. 12 ust. 2 otrzyma pocztą z obwodowej komisji wyborczej przesyłkę z materiałami wyborczymi, o których mowa w art. 14 ust. 1, nie później niż 10 dni przed dniem wyborów.

2. Przesyłkę poleconą dostarcza się bezpośrednio do rąk własnych wyborcy, po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość i pisemnym potwierdzeniu odbioru.

3. Wyborca wraz z materiałami wyborczymi otrzymuje zaświadczenie o uprawnieniu do głosowania korespondencyjnego.

4. Jeżeli tego samego dnia odbywają się więcej niż jedne wybory, wyborca podejmując decyzję o głosowaniu korespondencyjnym, jest uprawniony do oddania głosu jedynie w tej formie.

Art. 14

1. W skład materiałów wyborczych, o których mowa w art. 13 ust. 1., wchodzą dwie koperty (koperta A i koperta B) i karta (karty) do głosowania.

2. Na kopercie B umieszcza się adres obwodowej komisji wyborczej oraz informację o zwolnieniu nadawcy z opłaty za przesyłkę.

3. Wyborca wypełnia kartę (karty) do głosowania i umieszcza ją (je) w kopercie A. Następnie wyborca umieszcza kopertę A oraz zaświadczenie o uprawnieniu do głosowania korespondencyjnego, jakie otrzymał w trybie art. 14 ust. 2, w kopercie B. Kopertę B wyborca wysyła pocztą, najpóźniej w terminie 5 dni przed dniem głosowania.

4. Jeżeli właściwa obwodowa komisja wyborcza nie otrzyma kart do głosowania przed zakończeniem głosowania, głosowanie korespondencyjne uważa się za niebyłe. Fakt ten odnotowuje się w protokole wyników głosowania w obwodzie wyborczym.

Art. 15

1. W obecności co najmniej dwóch członków obwodowej komisji wyborczej (w tym przewodniczącego lub jego zastępcy) następuje otwarcie koperty B (zewnętrznej).

2. Przewodniczący lub jego zastępca po odnotowaniu w spisie wyborców danych wyborcy – wrzuca zaklejoną wewnętrzną kopertę A do urny.

3. Jeżeli w kopercie B brak jest zaświadczenia o którym mowa w art. 13 ust. 3 ustawy, komisja uznaje głos za nieoddany i nie wrzuca koperty A do urny. Fakt ten odnotowuje się w protokole wyników głosowania w obwodzie wyborczym.

Art. 16

Po wrzuceniu koperty A z kartą wyborczą (kartami) do urny i zakończeniu głosowania obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki głosowania zgodnie z regułami określonymi w odrębnych ustawach.

Art. 17

Szczegółowe zasady sporządzania i dostarczania materiałów wyborczych oraz zasady i tryb postępowania podczas głosowania korespondencyjnego określi minister właściwy do spraw administracji publicznej w drodze rozporządzenia, mając na celu zapewnienie sprawnego przebiegu wyborów oraz uwzględniając potrzeby wyborców o różnych rodzajach niepełnosprawności.

Rozdział 5

Asystent wyborczy

Art.18

1. Wyborca może ustanowić swojego asystenta wyborczego.

2. Ustanowienie asystenta wyborczego następuje w drodze pisemnego lub ustnego oświadczenia woli wyborcy, złożonego członkowi obwodowej komisji wyborczej.

3. Asystentem wyborczym może być każda osoba wskazana przez wyborcę. W szczególności funkcję asystenta wyborczego może pełnić członek rodziny wyborcy, w tym także osoba nie posiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych.

4. Członkowie komisji wyborczej oraz mężowie zaufania nie mogą pełnić funkcji asystenta wyborczego.

Art.19.

1. Asystent wyborczy udziela wyborcy niezbędnej pomocy w głosowaniu w zakresie wskazanym przez wyborcę.

2. W szczególności asystent wyborczy może:

1) pobrać w imieniu wyborcy kartę do głosowania,

2) zaznaczyć według wskazania wyborcy kandydata na karcie do głosowania,

3) wrzucić kartę do głosowania do urny.

Art. 20

1. Wyborca, który nie ustanowił swojego asystenta wyborczego, może skorzystać z pomocy asystenta wyborczego przy obwodowej komisji wyborczej, wskazanego przez organizacje, o których mowa w ust. 3, zrzeszające lub reprezentujące osoby niepełnosprawne w danym okręgu wyborczym.

2. Wskazanie osób mających pełnić funkcję asystenta wyborczego przy obwodowych komisjach wyborczych winno nastąpić nie później niż na 21 dni przed dniem wyborów.

3. Do wskazania osób, mogących pełnić funkcję asystenta wyborczego, są uprawnione organizacje pozarządowe w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96 poz. 873 z późn. zm.), których zakres działalności określony w statucie obejmuje działalność na rzecz osób niepełnosprawnych.

4. Asystenta wyborczego przy obwodowej komisji wyborczej powołuje organ, który powołał tę komisję.

5. Asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej pełni dyżur w lokalu komisji przez cały czas pracy komisji.

6. Asystent, o którym mowa w ust. 4, nie ma prawa przedstawiać wyborcy sugestii dotyczących głosowania na konkretnego kandydata lub na konkretną listę kandydatów.

Rozdział 6

Nakładki na karty wyborcze w alfabecie Braille’a

Art. 21

Wyborca niewidomy lub niedowidzący może głosować samodzielnie przy użyciu nakładek do kart do głosowania z opisem w alfabecie Braille’a.

Art. 22

1. Głosowanie przy użyciu nakładek do kart do głosowania z opisem w alfabecie Braille’a odbywa się w obwodowej komisji wyborczej, wskazanej przez: okręgową komisję wyborczą w przypadku wyborów, o których mowa w art. 1 pkt 1, 2 i 5 lub komisarza wyborczego w przypadku wyborów, o których mowa w art. 1 pkt 3 i 4, nie później niż na 21 dni przed dniem wyborów .

2. W każdym okręgu wyborczym wskazuje się jedną obwodową komisję wyborczą, nie mniej jednak niż jedną na terenie każdej gminy.

3. Informacja o siedzibie obwodowej komisji wyborczej, w której możliwe będzie głosowanie przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a jest przesyłana wyborcy wraz z informacją, o której mowa w art. 6 ustawy.

Art. 23

Minister właściwy do spraw administracji publicznej po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą określi w drodze rozporządzenia wzór nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a, uwzględniając różny stopień znajomości alfabetu Braille’a przez wyborców niewidomych lub niedowidzących i kierując się możliwością ich praktycznego zastosowania przez wyborców niewidomych lub niedowidzących.

Rozdział 7

Spisy wyborców

Art. 24

1. Wyborca niepełnosprawny może oddać głos w obwodzie właściwym dla swojego miejsca zamieszkania, po przekazaniu obwodowej komisji wyborczej zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Wyborca uprawniony do głosowania korespondencyjnego może oddać swój głos osobiście wyłącznie w lokalu wyborczym obwodowej komisji wyborczej, która została wskazana na kopercie B, przesłanej wyborcy wraz z materiałami wyborczymi, po przekazaniu obwodowej komisji wyborczej zaświadczenia o uprawnieniu do głosowania korespondencyjnego. Wyborca oddaje głos, posługując się kartami do głosowania przesłanymi mu listownie przez obwodową komisję wyborczą.

Art. 25

1. Wyborca niepełnosprawny jest dopisywany na swoje żądanie, w dniu wyborów, do spisu wyborców w wybranym przez siebie obwodzie, który jest częścią okręgu wyborczego właściwego dla miejsca zamieszkania wyborcy a ponadto:

1) lokal wyborczy jest dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej,

2) w lokalu wyborczym jest możliwe głosowanie przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a,

3) w lokalu wyborczym pełni dyżur asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej.

2. Warunkiem dopisania wyborcy do spisu wyborców jest przekazanie obwodowej komisji wyborczej zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym.

3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do wyborcy niepełnosprawnego, uprawnionego do głosowania korespondencyjnego.

Rozdział 8

Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe

Art. 26

W ustawie z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. 2000, Nr 47, poz. 544 z późn. zm.) skreśla się art. 54.

Art. 27

W ustawie z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz. U. 2003, Nr 159, poz. 1547 z późn. zm.) skreśla się art. 46.

Art. 28

W ustawie z dnia 15 września 2000r. o referendum lokalnym (Dz. U. Nr 88, poz. 985 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) art. 1 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2. W zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz. U. 2003, Nr 159, poz. 1547 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia ……………….. o dostosowaniu organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr …….., poz. ……………..)”;

2) w art. 9 ust. 2 pkt 3 otrzymuje brzmienie:

„3) wzór karty do głosowania oraz wzór nakładki do głosowania z opisem w alfabecie Braille’a,”.

Art. 29

W ustawie z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. 2007, Nr 190, poz. 1360 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) skreśla się art. art. 18,

2) skreśla się art. 53,

3) skreśla się art. 69.

Art. 30

W ustawie z dnia 14 marca 2003r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. Nr 57, poz. 507 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 5 ust. 5 otrzymuje brzmienie:

„5. Do trybu przeprowadza głosowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. 2007, Nr 190, poz. 1360 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia ……………….. o dostosowaniu organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr …….., poz. ……………..)”;

2) art. 20 ust. 6 otrzymuje brzmienie:

„6. Wzór karty do głosowania, zasady drukowania kart i tryb przekazywania ich komisjom obwodowym oraz wzór nakładek do głosowania z opisem w alfabecie Braille’a ustala, w drodze uchwały, Państwowa Komisja Wyborcza.”.

Art. 31

W ustawie z dnia 23 stycznia 2004 r. Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego ( Dz. U. Nr 25, poz. 219 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) skreśla się art. art. 30 ust. 2,

2) skreśla się art. 31,

3) skreśla się art. 34.

Art. 32

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2012r. na terenie każdej gminy tworzy się co najmniej jeden lokal wyborczy dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, a w przypadku gdy teren gminy obejmuje więcej niż jeden okręg wyborczy, lokal taki tworzy się w każdym okręgu wyborczym.

2. W okresie od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. co najmniej 20% lokali wyborczych na terenie każdej gminy powinno być dostępnych dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, a w przypadku gdy teren gminy obejmuje więcej niż jeden okręg wyborczy, wskaźnik ten stosuje się do lokali w każdym z okręgów wyborczych.

Art. 33

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

Aktualny stan

Osobom niepełnosprawnym przysługują takie same wolności i prawa jak pozostałym obywatelom. Jednym z najważniejszych praw jest czynne prawo wyborcze. Prawa te wynikają nie tylko z Konstytucji RP, ale i wiążących Polskę umów międzynarodowych, które zobowiązują nas do ciągłego udoskonalania prawa wyborczego, tak by udział niepełnosprawnych w wyborach był udziałem realnym. Dotychczasowe przepisy, które mają ułatwić osobom niepełnosprawnym udział w wyborach, znajdują się w trzech spośród czterech ustaw, regulujących zasady przeprowadzania wyborów (wyjątek to ustawa z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta). Rozwiązania ujęte w tych ustawach nie dość, że są niejednolite, to w dodatku niespójne. Dają osobom niepełnosprawnym jedynie:

o możliwość korzystania z pomocy osoby trzeciej podczas oddawania głosu – określoną w trzech ustawach (art. 69 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 46 ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, art. 54 ustawy o wyborze Prezydenta RP),

o możliwość glosowania w lokalu przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych – określoną w dwóch ustawach (art. 18 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 34 ordynacji wyborczej do PE),

o nakazują określenie liczby lokali wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych – określono to w dwóch ustawach (art. 53 ordynacji wyborczej do Sejmu RP i Senatu RP, art. 31 ordynacji wyborczej do PE).

To stanowczo za mało. Analizując obecny stan prawny należy stwierdzić, że osoby niepełnosprawne są w Polsce wielokrotnie pozbawione możliwości realizacji swojego konstytucyjnego prawa jakim jest prawo wyborcze a podstawową przyczyną tego stanu jest ułomność przepisów ustawowych – fakt, że są one tworzone bez uwzględnienia szczególnych uwarunkowań wynikających z niepełnosprawności. Dlatego istnieje bardzo pilna potrzeba przyjęcia projektowanej ustawy – tak aby jej przepisy mogły być stosowane już podczas wyborów w 2010r.

W ogromnej większości krajów Unii Europejskiej już dawno wprowadzono nowe sposoby oddawania głosu, takie jak głosowanie korespondencyjne (Niemcy, Wielka Brytania), głosowanie przy pomocy „ruchomej urny wyborczej” (Czechy, Dania, Finlandia, Rumunia), przez pełnomocnika (Francja, Holandia), internetowe (Estonia, Szwajcaria). Możliwość głosowania korespondencyjnego nie tylko przez obywateli przebywających na obczyźnie czy też osoby niepełnosprawne jest przewidziana w wielu państwach Unii Europejskiej. Procedury dla tej formy głosowania są do siebie bardzo zbliżone. W efekcie wyborcy coraz częściej decydują się korzystać z takiej możliwości głosowania.

Potrzeba i cel wydania ustawy

Zasadniczym celem ustawy jest stworzenie osobom niepełnosprawnym realnej możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa, jakim jest prawo wyborcze (art. 62 ust. 1 Konstytucji RP). Obecnie osoby niepełnosprawne, które chcą wziąć udział w wyborach, są bardzo często uzależnione od wsparcia osób trzecich. Członkowie rodziny, znajomi, sąsiedzi pomagają im m.in. w uzyskaniu informacji o kandydatach, w dotarciu do lokalu wyborczego, porozumieniu się z komisją wyborczą, odebraniu kart do głosowania, zaznaczeniu wyboru na karcie do głosowania, wrzuceniu głosu do urny. Projektowana ustawa ma ten stan rzeczy zmienić – dać osobom niepełnosprawnym realną możliwość głosowania bez pomocy osób trzecich.

Autorzy projektu mają świadomość, iż Trybunał Konstytucyjny uznał, że zmiany w prawie wyborczym mogą być wprowadzane nie później niż na 6 miesięcy przed podjęciem pierwszej czynności wyborczej. Ten wyrok nie dotyczy jednak, jak zgodnie uznali uczestnicy seminarium zorganizowanego przez Parlamentarny Zespół ds. Osób Niepełnosprawnych w Senacie RP dnia 1 grudnia 2009 r., w tym m.in. byli Prezesi Trybunału Konstytucyjnego Jerzy Stępień i Andrzej Zoll, przepisów projektowanej ustawy – której podstawowym celem jest zapewnienie osobom niepełnosprawnym możliwości rzeczywistego korzystania z praw wyborczych i likwidacja sprzeczności z przepisami Konstytucji RP aktualnego prawa wyborczego.

Istota proponowanych zmian

Projektowana ustawa jest adresowana do wszystkich osób niepełnosprawnych o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych), w tym także osób, które przed dniem 1 stycznia 1997r. zostały zaliczone do I lub II grupy inwalidów, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do tej grupy nie utraciło mocy. Warunkiem skorzystania z uprawnień określonych w ustawie będzie złożenie na ręce wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub upoważnionego przez niego pracownika urzędu gminy, oświadczenia o spełnieniu warunku określonego w art. 2 ustawy. Osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoby wobec których orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji lub o samodzielnej egzystencji oraz osoby zaliczone do I grupy inwalidów a ponadto inne osoby niepełnosprawne o których mowa w ustawie – pod warunkiem, że przedstawią zaświadczenie lekarskie, iż stawiennictwo osobiste w lokalu wyborczym jest niemożliwe lub stanowi zagrożenie dla zdrowia wyborcy – będą mogły złożyć takie oświadczanie w miejscu swojego zamieszkania. Niezwłocznie po złożeniu oświadczenia wyborca otrzyma zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Będzie to dokument potwierdzający ustawowe uprawnienia.

W zakresie ułatwiania dostępu do informacji ustawa proponuje :

o wprowadzenie nieodpłatnej informacji wyborczej dla osób niepełnosprawnych w formie infolinii oraz materiałów drukowanych przesyłanych na prośbę wyborcy – każdy wyborca będzie mógł zażądać przysłania materiałów wyborczych na swój adres domowy,

o obowiązek umieszczania obwieszczeń wyborczych oraz wyników głosowania w miejscach łatwo dostępnych dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej,

o obowiązek ustnego przekazania osobie niewidomej lub niedowidzącej treści obwieszczeń wyborczych przez wyznaczonego członka obwodowej komisji wyborczej.

Ustawa wnosi nową jakość w definiowanie liczby lokali wyborczych, które powinny być przystosowane dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej. W miejsce dotychczasowych przepisów, mających raczej charakter instruktażowy niż normatywny, ustawa kreuje docelowe rozwiązanie z co najmniej 1/3 ogólnej liczby lokali dostępnych dla osób niepełnosprawnych na terenie każdej gminy a w przypadku, gdy teren gminy obejmuje więcej niż jeden okręg wyborczy, wskaźnik ten należy stosować do każdego z okręgów odrębnie. W okresie przejściowym wymogi te zostały określone na niższym poziomie. Do dnia 31 grudnia 2012r. ustawa wymaga utworzenia co najmniej jednego takiego lokalu na terenie każdej gminy, z dodatkowym warunkiem, że na terenie każdego okręgu musi być co najmniej jeden taki lokal. Następnie, do końca 2015r. wymagany wskaźnik zostaje określony na poziomie 20%. W praktyce będzie to więc istotne zwiększenie liczby lokali wyborczych dostępnych dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej. Ponadto projekt listy lokali wyborczych będzie przekazywany do zaopiniowania organizacjom zrzeszającym lub reprezentującym osoby niepełnosprawne mieszkające na terenie gminy (miasta).

Całkowicie nowatorskim rozwiązaniem, zawartym w projektowanej ustawie jest

możliwość głosowania korespondencyjnego. Warunkiem skorzystania przez wyborcę z tego uprawnienia będzie złożenia oświadczenia woli głosowania korespondencyjnego najpóźniej na 21 dni przed głosowaniem. W praktyce takie oświadczenie będzie najczęściej składane razem z oświadczeniem o spełnieniu wymogów ustawowych, uprawniających do skorzystania z rozwiązań ułatwiających udział w wyborach, określonych w ustawie. Fakt złożenia oświadczenia o woli głosowania korespondencyjnego będzie niezwłocznie odnotowywany na zaświadczeniu o nadanym numerze identyfikacyjnym. Osoba uprawniona do głosowania korespondencyjnego otrzyma pocztą, najpóźniej na 10 dni przed dniem wyborów, przesyłkę z materiałami wyborczymi. Będzie to przesyłka polecona, ale osoba uprawniona będzie musiała ją odebrać osobiście; nie będzie dopuszczony odbiór przez domowników. W skład materiałów wyborczych wejdą karty do głosowania, koperta A, koperta B zaadresowana do odpowiedniej obwodowej komisji wyborczej wraz z adnotacją że przesyłka została opłacona (czyli wysłanie koperty będzie dla wyborcy bezpłatne) oraz zaświadczenie o uprawnieniu do głosowania korespondencyjnego. Wyborca będzie umieszczał karty do glosowania w kopercie A, a następnie całość, wraz z zaświadczeniem, w kopercie B i wysyłał to na adres komisji wyborczej.

Dla celów głosowania korespondencyjnego zostanie wyznaczona co najmniej jedna komisja w każdym okręgu wyborczym, nie mniej niż jedna na terenie każdej gminy. W praktyce ilość tych komisji powinna być zależna od ilości osób, które wyraziły wolę głosowania korespondencyjnego – tak aby nie spowodować nadmiernego obciążenia pracą jednej z komisji wyborczych. Jeżeli wyborca zmieni zdanie i będzie chciał oddać głos osobiście to będzie miał taką możliwość – ale tylko w lokalu obwodowej komisji wyborczej, której adres został wskazany na kopercie B. Wynika to z konieczności zapewnienia szczelności systemu. W takiej sytuacji wyborca skorzysta z kart do głosowania przesłanych mu na adres domowy.

Ustawa stwarza możliwość głosowania z pomocą asystenta wyborczego ustanowionego przez samego wyborcę lub powołanego przy obwodowej komisji wyborczej. Wprawdzie już obecnie niektóre „ustawy wyborcze” przewidują możliwość glosowania z pomocą innych osób, jednak w praktyce przepisy te wywołują wśród osób niepełnosprawnych wiele wątpliwości i obaw – jak w konkretnej sytuacji zareaguje obwodowa komisja wyborcza. Dlatego rozdział 6 określa zasady funkcjonowania asystentów wyborczych, w tym także asystenta wyborczego przy obwodowej komisji wyborczej.

Asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej byłby powoływany przez organ, który powołał tę komisję, spośród kandydatów wskazanych przez organizacje pozarządowe, których zakres działalności określony w statucie obejmuje działalność na rzecz osób niepełnosprawnych. Tacy asystenci pełniliby dyżur w lokalach komisji w godzinach 10:00 – 16:00 a w przypadku komisji, w których istniałaby możliwość głosowania przy pomocy nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a – przez cały czas pracy komisji. W praktyce można oczekiwać, że na terenie każdej gminy powinna funkcjonować co najmniej jedna obwodowa komisja wyborcza z asystentem wyborczym.

Ustawa przewiduje możliwość głosowania przez wyborcę niewidomego lub niedowidzącego przy pomocy nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a, W każdym okręgu wyborczym zostanie wskazana jedna obwodowa komisja wyborczą, nie mniej jednak niż jedną na terenie każdej gminy. Wzór nakładek zostanie określony w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw administracji publicznej. Jest prawdopodobne, że konieczne będzie także dokonanie zmian we wzorach kart do głosowania, aby zapewnić spójność całego systemu.

Dużym ułatwieniem dla wyborców niepełnosprawnych będzie możliwość wyboru dogodnego lokalu wyborczego, w którym wyborca niepełnosprawny zamierza głosować – w obrębie okręgu wyborczego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania. W praktyce wyborca niepełnosprawny, który otrzyma zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym, nadal pozostanie na liście wyborców w obwodzie właściwym dla swojego miejsca zamieszkania. Będzie miał jednak także możliwość wyboru innej komisji, w której odda glos. Projektowana ustawa przewiduje, że będzie on dopisywany na swoje żądanie, w dniu wyborów, do spisu wyborców w wybranym przez siebie obwodzie, który jest częścią okręgu wyborczego właściwego dla miejsca zamieszkania wyborcy a ponadto:

o lokal wyborczy jest dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej,

o w lokalu wyborczym jest możliwe głosowanie przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a,

o w lokalu wyborczym pełni dyżur asystent wyborczy przy obwodowej komisji wyborczej.

Warunkiem dopisania do spisu wyborców będzie okazanie obwodowej komisji wyborczej zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym.

Projektowana ustawa wprowadza kilka zmian w istniejących ustawach „wyborczych”. Cechą wspólną tych zmian jest skreślenie występujących w tych ustawach kilku przepisów, mających na celu ułatwienie osobom niepełnosprawnym udziału w wyborach. Skoro bowiem proponuje się rozwiązanie kompleksowe i jednolite dla wszystkich wyborów, nie ma powodu aby utrzymywać w innych ustawach przepisy szczątkowe i nie zawsze ze sobą skorelowane.

Jest oczywiste, że przepisy projektowanej ustawy powinny być stosowane nie tylko do wyborów, ale także do referendów. Ponieważ już obecnie ustawa z dnia 15 września 2000r. o referendum lokalnym w art. 1 ust. stanowi, że: „ W zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw …” a ustawa z dnia 14 marca 2003r. o referendum ogólnokrajowym w art. 5 ust. 5 stwierdza, że: „Do trybu przeprowadza głosowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej …” – w projektowanej ustawie (w art. 28 i 30) konieczne było zawarcie jedynie niewielkich zmian w ustawach o referendach.

Przewidywane skutki projektowanej ustawy

Ostatnie pełne dane dotyczące osób niepełnosprawnych w Polsce pochodzą z Narodowego Spisu Powszechnego 2002, według którego liczba osób w wieku 15 lat i więcej, posiadających prawne potwierdzenie faktu niepełnosprawności wynosiła 4,3 mln. Według wyników kwartalnego reprezentacyjnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) prowadzonego przez GUS liczba ta systematycznie spadała, głównie z powodu zmniejszania się liczby osób orzekanych przez ZUS, i w 2008 r. wyniosła około 3,7 mln osób. Oznacza to, że 11,8% ludności w wieku 15 lat i więcej posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W tym gronie znajdowało się ok. 1 mln. osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ok. 1,4 mln. o umiarkowanym i ok. 1,3 mln. o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ok. 45% osób niepełnosprawnych ma ponad 60 lat. Dla osób o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wskaźnik ten jest wyższy. Tak więc bezpośrednimi beneficjantami ustawy będzie ok. 2,4 mln. osób. Przyjmując założenie, że ok. 50% osób z tego grona weźmie udział w wyborach (wskaźnik zbliżony do frekwencji wyborczej w ostatnich latach) oraz że połowa z tego grona zachce skorzystać z możliwości głosowania korespondencyjnego, projektodawcy zakładają, że w głosowaniu korespondencyjnym weźmie udział ok. 600 tys. osób.

Proponowane rozwiązania powinny zaowocować znacznym wzrostem liczby Polaków, którzy oddadzą swój głos, a którzy obecnie ze względu na swoją niepełnosprawność nie byli w stanie tego dokonać. Ponadto głosowanie korespondencyjne z pewnością umożliwi podniesienie frekwencji wyborczej, a tym samym zasada powszechności wyborów zostanie wzbogacona o nowe elementy. Dzięki tej metodzie osoby niepełnosprawne będą mogły, bez zbędnego pośpiechu, w swoim domu, zastanowić się nad poparciem w wyborach odpowiedniego dla siebie kandydata. Co więcej wprowadzenie instytucji głosowania korespondencyjnego (na razie wg. projektu dostępnego dla osób niepełnosprawnych) znacznie wpłynie na skuteczniejsze zagwarantowanie nie tylko wcześniej wskazanej zasady powszechności, ale i równości wyborów. Jest oczywiste, że zasady: proporcjonalności, tajności i bezpośredniości wyborów nie zostaną w żaden sposób naruszone.. Ta forma głosowania jest jedynie innym techniczno-organizacyjnym, sposobem oddawania głosu przez samego wyborcę.

Szerszy a być może powszechny udział osób niepełnosprawnych w wyborach to także sposób na podnoszenie świadomości społecznej, na ograniczanie skali zjawiska dyskryminacji lub niechęci wobec niepełnosprawnych w życiu codziennym.

Projektowana ustawa będzie wymagała pewnych, dodatkowych środków budżetowych na organizację wyborów – w porównaniu ze stanem obecnym. Skala tego wzrostu wydatków jest jednak niewielka – z uwagi na to, że projektowane rozwiązania merytoryczne były tworzone z uwzględnieniem wymogu racjonalności w gospodarowaniu środkami publicznymi.

Źródłami dodatkowych kosztów mogą być:

o koszt przyjmowania od wyborców oświadczeń oraz wydawania zaświadczeń o nadanym numerze identyfikacyjnym – w praktyce będzie to obowiązek pracowników urzędów gmin, wykonywany w ramach realizacji zadań służbowych; przy dobrej organizacji pracy działania te nie spowodują istotnych dodatkowych wydatków budżetowych,

o funkcjonowanie bezpłatnej dla wyborcy infolinii oraz obowiązek wysyłania drukowanych materiałów informacyjnych (art. 6 ustawy) – skala tego zjawiska jest trudna do przewidzenia ale charakter wydatków wskazuje, że całkowity koszt nie będzie miał istotnego wpływu na całkowity koszt organizacji wyborów,

o koszty głosowania korespondencyjnego – w praktyce koszt wysyłki listów poleconych z materiałami wyborczymi oraz z góry opłaconej przesyłki koperty B do obwodowej komisji wyborczej; przyjmując założenie, że z możliwości takiego glosowania skorzystałoby ok. 600 tys. osób oraz, że zdecydowana większość z tych osób wysłałaby swój glos do obwodowej komisji wyborczej, to całkowity koszt tych usług pocztowych wynosiłby ok. 3 – 4 mln. zł,

o koszty umożliwienia glosowania osobom niewidomym i niedowidzącym glosowania przy użyciu nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a – można szacować, że w skali kraju powstanie 2,5 – 3 tys. obwodowych komisji wyborczych, w których byłaby możliwość takiego głosowania; Koszt sporządzenia nawet najbardziej skomplikowanych nakładek nie powinien przekroczyć 300 tys. złotych, ponadto należy brać pod uwagę, że nakładki te będą mogły zostać wykorzystane wielokrotnie – także w następnych wyborach.

Tak więc całkowity koszt projektowanych rozwiązań nie powinien przekroczyć kwoty 5-6 mln. zł.

Akty wykonawcze

Projektowana ustawa przewiduje wydanie następujących aktów wykonawczych:

1) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawie złożenia oświadczenia, wzór oświadczenia, sposób jego przechowywania oraz wzór zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym (art. 5),

2) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowego trybu przekazywania informacji wyborczych za pośrednictwem infolinii i innych podmiotów zobowiązanych do przesłania w formie drukowanej materiałów, zawierających istotne dla wyborcy dane (art. 7 ust. 2),

3) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie warunków technicznych, jakim powinien odpowiadać lokal obwodowej komisji wyborczej dostępny dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej (art. 11),

4) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie wzoru oświadczenia, w którym wyborca wyraża wolę głosowania korespondencyjnego, oraz tryb jego odbierania i przekazania obwodowej komisji wyborczej (art. 12 ust. 5),

5) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie szczegółowych zasad sporządzania i dostarczania materiałów wyborczych oraz zasad i trybu postępowania podczas głosowania korespondencyjnego (art. 17),

6) Rozporządzenie ministra właściwego do spraw administracji publicznej w sprawie wzoru nakładek do kart do głosowania w alfabecie Braille’a (art. 23),

Wydanie rozporządzeń określonych w pkt. 1, 4 i 5 jest możliwe w krótkim czasie przy współpracy administracji rządowej z Państwową Komisją Wyborczą. Będą to przepisy szczegółowe, mające charakter administracyjno-techniczny i ich opracowanie nie powinno nastręczać żadnych trudności. Opracowanie rozporządzenia wymienionego w pkt 2 wymaga współpracy i uzgodnień w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu, tak aby cały proces był sprawny i dogodny dla osób niepełnosprawnych. Nie będzie stanowiło problemu wydanie rozporządzenia określonego w pkt 3 – delegacja zawarta w projektowanej ustawie jest bardzo podobna do delegacji zawartej w art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Opracowanie rozporządzenia wymienionego w pkt. 6, które ma charakter techniczny, wymagać będzie przede wszystkim współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych – tak aby opracowany wzór był rzeczywiście pomocny osobom niewidomym i niedowidzącym.

Zgodność projektu z prawem Unii Europejskiej

Przedmiot projektowanej regulacji nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

Reklamy

One Response to Projekt ustawy o dostosowaniu organizacji wyborów do potrzeb osób niepełnosprawnych

  1. Pingback: Pierwsze wrażenia po przeczytaniu projektu ustawy wyborczej « Niepełnosprawni inaczej

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: